- ಲೇಖನ: ದಯಾನಂದ ರೈ ಕಳ್ವಾಜೆ
ಜೀವಕ್ಕೆ ಜೀವ ನೀಡಿ, ರಕ್ತವನ್ನು ಹಾಲನ್ನಾಗಿಸಿ ಉಣಿಸಿ, ತಾನು ಕರಗುತ್ತಾ ಮಗುವಿನ ಬದುಕಿಗೆ ಬೆಳಕಾಗುವ ದಿವ್ಯ ಚೇತನವೇ ಅಮ್ಮ. ನನ್ನ ಅಮ್ಮ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ನಮ್ಮನ್ನು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಅಗಲಿ ಇಂದಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಎರಡು ದಶಕಗಳು ಕಳೆದಿವೆ. ಕಾಲ ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಓಡಿದರೂ ಆಕೆಯ ನೆನಪುಗಳ ಆಳ ಮಾತ್ರ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ.
ಮನೆಯ ಹಜಾರದಲ್ಲಿರುವ ಆಕೆಯ ಭಾವಚಿತ್ರ ಇಂದಿಗೂ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಬರಹ ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಗಳ ಗುಂಪಲ್ಲ; ಇದು ಅಮ್ಮನ ಮಡಿಲಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛ.
ನನ್ನ ಅಮ್ಮ ಓದಿದ್ದು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಐದನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಆಕೆಯ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಮುಂದೆ ಇಂದಿನ ಪದವಿಗಳೂ ಮಂಕಾಗುತ್ತವೆ. ಹಳೆಗನ್ನಡದ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ವಾಚಿಸುವ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಆಕೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆಯುವ ಮತ್ತು ಓದುವ ಆಕೆಯ ಜಾಣ್ಮೆ ನಮಗೆ ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮನೆಯಲ್ಲೇ ನಮಗೊಂದು ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದ ಅಮ್ಮ, ಗಣಿತದ ಕಠಿಣ ಲೆಕ್ಕಗಳನ್ನು ಅತಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಲಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನ ಮೊದಲ ಗುರು. ಆಕೆಯ ಬಳಿ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳ ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರೆಯೇ ಇತ್ತು. ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಅಂಕಗಳಲ್ಲ, ಅದು ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ವಿವೇಚನೆ ಎಂದು ಆಕೆ ನಮಗೆ ಸ್ವತಃ ಬದುಕಿ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಳು.
ಅಮ್ಮನ ಮದುವೆಯ ಕಥೆ ಕೇಳುವುದೇ ಒಂದು ಸೋಜಿಗ. ಅಪ್ಪ ಶಂಕರನಿಗೆ ಹದಿನೆಂಟರ ಹರೆಯವಾದರೆ, ಅಮ್ಮ ಚೆನ್ನಮ್ಮಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಹದಿಮೂರರ ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ! ಪುಟ್ಟ ಗೊಂಬೆಗೆ ಸೀರೆಯುಡಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಲಿಕೆ ಅಮ್ಮ. ನೆಲಕ್ಕಂಟುವ ಸೀರೆಯನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಆ ಪುಟ್ಟ ಪಾದಗಳನ್ನು ಎಳೆದು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಂದದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಹಿರಿಯರು ನೆನೆದು ನಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಆಟವಾಡುವ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅಮ್ಮ ಹೊತ್ತ ಸಂಸಾರದ ನೊಗ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು. ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ತೋಟದ ಕೆಲಸ, ಕೆಸರು ಗದ್ದೆಯ ದುಡಿಮೆ – ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಕೆ ದಣಿವಿಲ್ಲದಂತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಕೈರುಚಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಹೊಗಳದವರಿಲ್ಲ; ಆಕೆ ಬಡಿಸುವ ಪ್ರತಿ ತುತ್ತಿನಲ್ಲೂ ತಾಯ್ತನದ ಮಮತೆಯ ರುಚಿಯಿತ್ತು.
ಬದುಕು ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಹೂವಿನ ಹಾದಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಮ್ಮ ಒಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಆ ಭೀಕರ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು: ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಗಂಜಿಯ ಗಡಿಗೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಮೇಲೆಳೆದುಕೊಂಡು ಇಡೀ ಮೈ ಸುಟ್ಟು ಬೆಂದಿದ್ದರೂ, ಆ ಅಸಹನೀಯ ನೋವನ್ನು ಮೌನವಾಗಿಯೇ ನಗುನಗುತ್ತಾ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡ ಧೀರೆ ಆಕೆ. ಆಕೆಯ ಎದೆಯೊಳಗೆ ದುಃಖದ ಸಮುದ್ರವೇ ಅಡಗಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕೈದು ಮಕ್ಕಳ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣವನ್ನು ಕಂಡು, ನಿರಂತರ ಉದ್ವೇಗ ಮತ್ತು ಖೇದಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಆಕೆ ಬದುಕಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಎದೆಯುಬ್ಬಿಸಿ ನಡೆದಳು. ಜಗತ್ತಿನ ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳ ಹರಕೆಗಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ, ನನ್ನಮ್ಮನೆಂಬ ದೇವತೆಯ ತ್ಯಾಗವಷ್ಟೇ ಇಂದು ನಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಇಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿಸಿದೆ.
”ನಾಸ್ತಿ ಮಾತೃಸಮೋ ಗುರುಃ | ನಾಸ್ತಿ ಮಾತೃಸಮೋ ಗತಿಃ |”
(ತಾಯಿಗೆ ಸಮನಾದ ಗುರುವಿಲ್ಲ, ತಾಯಿಗೆ ಸಮನಾದ ಆಸರೆಯಿಲ್ಲ)
ನಾನು ಆಕೆಯ ಕೊನೆಯ ಬಾಲಕ. ಅಮ್ಮ ನನಗೆ ಅಕ್ಷರ ಕಲಿಸಿದಳು, ಬದುಕಿನ ಕಲ್ಲು-ಮುಳ್ಳಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಎಡವದಂತೆ ನಡೆಯಲು ಬೆರಳು ಹಿಡಿದು ನಡೆಸಿದಳು. ಮಾತು ಕಲಿಸಿ, ತುತ್ತು ಉಣಿಸಿ, ಮನುಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದವಳೂ ಅವಳೇ. ದೇವಾನುದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಸಾಲಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದು ಬಂದರೂ ಅಮ್ಮನ ಗುಣದ ಮುಂದೆ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಗೌಣವೇ. ಅಮ್ಮ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಅದೃಶ್ಯ ಶಕ್ತಿ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ದೈವ. ಒಬ್ಬ ಮಗನಾಗಿ ನಾನು ಅಮ್ಮನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆಯೇ ಎಂದು ಆಗಾಗ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಆಕೆಯ ಆಶೀರ್ವಾದವೇ ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ಪರಮ ರಕ್ಷೆ.
ಇಂದು ತಾಯಂದಿರ ದಿನದ ಸವಿನೆನಪಿನಲ್ಲಿ, ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಗಲಿದ ನನ್ನ ಅಮ್ಮ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ, ಈ ಅಕ್ಷರ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಲೋಕದ ಸಮಸ್ತ ತಾಯಂದಿರ ಪಾದಕಮಲಗಳಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅಮ್ಮ ಎಂದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಮುಗಿಯದ, ಭಾವನೆಗಳು ಬತ್ತದ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ.
ಇಂತಿ,
ನಿಮ್ಮವನೇ ಆದ,
ದಯಾನಂದ ರೈ ಕಳ್ವಾಜೆ
